SPECIALIST AAN HET WOORD

Iedereen heeft de kracht om te stoppen

Ad Kaptein, hoogleraar medische psychologie bij het Leids Universitair Medisch Centrum en ex-roker

Ik doe onderzoek naar het gedrag van mensen met astma of COPD. Ook roken komt daarbij aan de orde. We ondersteunen patiënten met astma en COPD die van het roken af willen komen.

We benadrukken altijd dat ze zelf de kracht hebben om te stoppen, dat ze het zelf kunnen. Maar hulp is wel handig. Bijvoorbeeld van hun omgeving. Of van nicotinevervangende middelen. Zo krijgen ze een steuntje in de rug en krijgen ze de macht om zélf te stoppen. We leggen niet de nadruk op roken als verslaving, maar stellen de zelfwerkzaamheid van de roker centraal.

Daarbij komen ook stressmanagement en psychologische aspecten aan de orde. Het is bij het stoppen bijvoorbeeld belangrijk om prikkels te vermijden. Als een gestopte roker bijvoorbeeld vroeger bij stress, ruzie of liefdesverdriet een sigaret opstak, moet hij nu leren omgaan met zulke situaties zonder sigaret. Het is belangrijk alternatief gedrag in te bouwen, zoals even naar buiten gaan of de trap op lopen. Zelf stak ik vroeger bij het telefoneren een sigaret op. Na het stoppen moest ik bij een telefoontje bewust denken: nee, ik steek geen sigaret op.

Stoppen is niet makkelijk. Maar als het je lukt, kun je ontzettend trots zijn op jezelf.

Waarom stop jij?

Roos Blom, pyscholoog Rookstoppoli Slotervaart Ziekenhuis, Amsterdam

"Waarom wil ik eigenlijk stoppen?" Dat is de belangrijkste vraag als je gaat stoppen met roken: wat is je motivatie? Waarom wil je eigenlijk stoppen en hoe graag wil je dat? De kans dat je succesvol stopt, zal stijgen als je er zelf heel bewust voor kiest. En als je bedenkt welke voordelen het je kan opleveren.

Soms motiveren anderen je om te stoppen: "Ik moet stoppen van de dokter", "Mijn vrouw wil dat ik stop", "Ik schaam me voor mijn kleinkind", "Mijn vriend vindt dat ik stink". Anderen kunnen best een stimulans zijn om te stoppen, maar als je het alléén doet voor je omgeving, is de kans klein dat je het lang volhoudt. Je zult dan het gevoel hebben dat je iets mist wat je heel graag deed, dat je iets afgenomen is. Zo zie je vaak dat vrouwen als ze zwanger worden, stoppen met roken maar daarna toch weer gaan roken. Ze stopten niet voor zichzelf, maar voor een ander.

Het gevoel te móéten stoppen heeft ook een slecht effect op je motivatie. Bijvoorbeeld als dit jouw motivatie is: "Ik zal wel moeten, ik heb nog zo weinig lucht. Ik heb geen zin om straks met een zuurstoffles en rollator door het leven te gaan." Niemand móét. Het is wél een heel goed idee. Maar je hebt altijd een keuze. Het voelt heel anders als je in plaats van "Ik moet stoppen" zegt: "Ik wil stoppen, ik kies er zelf voor." Dat geeft een heel ander, vrijer gevoel.

Daarnaast is je motivatie veranderlijk. Dat je vandaag wilt stoppen, betekent niet dat dat volgende week ook nog zo is. Ook al is de wil om te gaan stoppen er, nadat je gestopt bent kan die eerste rookvrije periode soms tegenvallen. De euforie verdwijnt als je merkt dat je toch nog regelmatig zin hebt er één op te steken. Soms krijgt je het zelfs wat benauwder of word je een beetje somber. Dat is het moment dat er negatieve, ondermijnende gedachten kunnen ontstaan die je motivatie om het stoppen vol te houden laten wankelen: "Ik heb gewoon geen wilskracht, ik kan het echt niet". "Je moet toch ergens aan dood gaan." "Ik kan me zo slecht concentreren, dat kan nu echt niet op mijn werk." "Die stress die ik nu heb, is vast nog veel slechter voor mij."

Blijf daarom bezig met je motivatie. Waarom wilde je ook alweer stoppen? Wat was je einddoel? Het kan helpen om al die redenen die voor jou belangrijk zijn op een groot vel te zetten en dat vel op een opvallende plek op te hangen. Daarnaast is het handig om te bedenken dat die vervelende verschijnselen die je (soms) ervaart na het stoppen, tijdelijk zijn. En focus vooral op wat er prettig is aan het rookvrij zijn!